تصویر ذهنی چیست و چه نقشی در زندگی دارد؟

تصویر ذهنی چیست و چه نقشی در زندگی دارد؟

تصویر ذهنی چیست؟

کشف “تصویر ذهنی” مهمترین کشف روانشناسی در قرن حاضر است. دانسته و ندانسته، هر کدام از ما تصویری از ذهن خویش را یدک می کشیم. البته ممکن است از آن اطلاع زیادی نداشته باشیم و چه بسا که امکان درک آگاهانه آن هم وجود نداشته باشد. اما هست، با تمام جزئیاتش وجود دارد. تصویر ذهنی، همان تصوری است که از خودمان داریم. براساس باورهائی که از خویش داریم ساخته شده است. اما، بی آنکه  بدانیم، اغلب این باورها در اثر تجارب گذشته، موفقیت ها و شکست هایی که داشته ایم، حقارت ها، پیروزی ها، و رفتاری که سایرین بخصوص در دوران کودکی با ما کرده اند شکل گرفته اند. از مجموعه این تجربه هاست که در ذهن یک «خویش» (یا یک تصوری از خویش) می سازیم. وقتی نقطه نظر یا باوری که از خویش داریم وارد این تصویر می شود، برای خود ما هم که شده، حالت حقیقت پیدا می کند. در درستی اش شک نمی کنیم، آن را حقیقی میدانیم و با توجه به آن قدم برمی داریم. در اثر دو اکتشاف مهم، این تصویر ذهنی کلید طلایی زندگی بهتر می شود:

1- همه اعمال، احساسات، رفتار، و حتی توانائی هایمان براساس این تصویر ذهنی حالت می گیرد؛

به عبارت ساده، با توجه به تصوری که از خودتان دارید عمل می کنید. نه تنها چنین است بلکه حتی اگر هم بخواهید، و هر قدر هم که آگاهانه سعی کنید، عملاً نمی توانید کار دیگری بکنید. شخصیت شکست طلب، بدون توجه به عزم راسخ و نیروی اراده قوی، حتی اگر بخت هم با او یار باشد، راهی برای شکست پیدا می کند. کسی که خود را قربانی بی عدالتی می داند. کسی که گمان می کند برای رنج بردن آفریده شده به هر دری می زند تا شرایطی را برای اثبات نقطه نظرش پیدا کند.

تصویر ذهنی، «مقدمه» پایه یا بنیادی است که تمامی شخصیت، رفتار و حتی کیفیت شما براساس آن شکل می گیرد. براین اساس به نظر می رسد که تجربه های ما، تصاویر ذهنی ما را تایید و تقویت می کند و بدین صورت، حرکت دایره واری ، چه خوب و چه بد، آغاز می شود.

برای مثال، شاگرد مدرسه ای که روی خود حساب مردود شدن باز کرده، یا فکر می کند که استعداد ریاضی ندارد، پایان سال نمره خوبی هم نمی گیرد، و بنابراین باورش به اثبات می رسد.
دختر جوانی که خیال می کند مورد پسند قرار نمی گیرد، اما در واقع خودش خواسته که با او چنین کنند،با حالت محنت زده و کمرو بودنش، دلواپسی از اینکه مورد پسند واقع نمی شود و یا شاید خصومت ناخواسته ای نسبت به کسانی که فکر می کند تحقیرش بکنند، خواستگارانش را فراری می دهد. به همین شکل، یک فروشنده یا تاجر هم می بیند که درستی تصویر ذهنی اش در عمل به اثبات می رسد.

حتما بخوانید :   عادت های افراد چگونه شکل میگیرند؟

در نتیجه، به ندرت کسی پیدا می شود که گرفتاریش را در تصویر ذهنی خود، یا ارزیابی که از خویشتن دارد، جستجو کند. کافی است به آن دانش آموز بگویید که او فقط «فکر» می کند که نمی تواند مطالب را یاد بگیرد تا به سلامت عقلی شما شک کند. بارها سعی کرده و هنوز نمره قبولی نمی گیرد، به فروشنده ای بگوئید که خیال می کند نمی تواند از حد معینی بیشتر فروش کند، دفتر فروشش را باز می کند و ثابت می کند که حرفتان درست نیست. خودش می داند چقدر سعی کرده و موفق نشده است.

2- تصویر ذهنی قابل تغییر است. تجربه نشان داده است که برای تغییر تصویر ذهنی، و شروع یک زندگی جدید، هیچ وقت دیر نیست. برای تغییر تصویر ذهنی، نه کسی بیش از اندازه کم سن و سال و نه کسی بیش از اندازه پر سن و سال است.
اگر تغییر عادت، شخصیت، یا سبک زندگی انسان کار بسیار دشواری به نظر رسیده یک علتش این است.

نظیر این جملات را از بسیاری از افراد شنیده ام: «اگر منظورتان تفکر مثبت» است، قبلاً تجربه کرده ام، روی من اثر ندارد. «اما با چند پرسش، خیلی راحت معلوم می شود که این افراد «تفکر مثبت» را یا برای شرایط خارجی خاص، یا برای نقض رفتار یا عادت در نظر گرفته اند. («آن شغل را خواهم گرفت.»، «من بعد آرامتر خواهم شد»، «در این معامله سود خواهم برد» و غیره). اما هرگز به فکرشان نرسیده که تفکر خود را درباره «خویش» تغییر دهند.

ما نباید بر لباس کهنه، وصله نو بدوزیم. به همین شکل، بدون تغییر تصویر ذهنی، «تفکر مثبت» کاربردی ندارد. در حقیقت، مادام که تصور از «خویش» منفی باشد، امکان اندیشه درباره یک موفقیت خاص وجود نخواهد داشت. و همانطور که تجربه های متعدد ثابت کرده اند، وقتی تصور از خویش تغییر می کند و تصور مناسب جدیدی جای آن را می گیرد، تغییرات خیلی ساده و بدون ناراحتی ایجاد می شوند.

برهمین اساس “پری اسکات لکی” ، یکی از اولین روانشناسان تصویر ذهنی، مدت ها پیش به نتیجه جالبی رسید. لکی، شخصیت را «نظامی از عقاید» که باید با هم سازگاری داشته باشند تعریف کرد. عقایدی که با این نظام سازگار نباشد، مورد قبول واقع نمی شوند، «باور نمی شوند»، و روی آنها عملی صورت نمی گیرد. تنها عقایدی که به نظر می رسد با این نظام سازگاری دارند پذیرفته می شوند. درست در مرکز این نظام عقاید مدار، سنگ بنا که همه چیز بر محور آن ساخته می شود، «خودآرمانی» «تصویر ذهنی» یا تصوری که شخص از خود دارد مطرح می شود. لکی، در لباس آموزگار دبستان، این نظریه را روی هزاران دانش آموز آزمایش کرد.

حتما بخوانید :   عزت نفس چیست و افزایش آن چگونه ممکن است؟

به اعتقاد لکی، اگر دانش آموزی در یاد گرفتن درسی با مشکل روبرو باشد، احتمالاً دلیلش این است که موضوع مورد اشاره (از نقطه نظر دانش آموز) با باورهای او ناسازگاری دارد. اما به اعتقاد لکی، اگر بتوانید برداشت ذهنی دانش آموز را -که علت نقطه نظر اوست- تغییر دهید، طرز تلقی او نسبت به آن موضوع درسی تغییر می کند. اگر بتوان دانش آموز را به تغییر «تعریفی که از خودش دارد» ترغیب کرد، توانایی یادگیری او هم تغییر می کند.
درستی گفته لکی به اثبات رسیده است. دانش آموزی که در امتحان املاء یکصد کلمه ای، پنجاه و پنج اشتباه داشت و به خاطر «بد بودن سایر نمراتش اجازه رفتن به کلاس بالاتر را پیدا نکرد، سال بعد، 91 کلمه را درست نوشت و در درس املاء، یکی از بهترین دانش آموزان مدرسه شد. دانشجویی که به خاطر نمرات ضعیف از دانشکده اخراج شده بود، در کالج کلمبیا، به شاگردی ممتاز مبدل شد. دختری که در درس لاتین چهار بار مردود شده بود، بعد از سه جلسه صحبت با مشاور روانشناسی مدرسه، با نمره 84 قبول شد. دانش آموزی که از سوی شورای امتحانات به بی استعدادی در درس زبان انگلیسی شناخته شده بود، سال بعد، به دریافت جایزه افتخار در ادبیات نائل گردید.

مشکل این دانش آموزان، بی استعدادی یا پایه های ضعیف نبود. مشکل آنها این بود که تصویر ذهنی مناسبی از خود نداشتند. («من فکر ریاضی ندارم»، «من طبیعتاً در درس املاء ضعیف هستم»). به خاطر این اشتباهات و ناکامی ها مشهور بودند. بجای اینکه بگویند «من در آن آزمایش مردود شدم»، نتیجه گرفتند که «من مردودم» بجای اینکه بگویند «در آن درس نمره نیاوردم»، گفتند «نمی توانیم نمره بیاورم».

لکی در عین حال از این روش برای درمان کودکانی که به جویدن ناخن عادت داشتند یا با لکنت سخن می گفتند، استفاده کرد.

مثال های دیگر از این نوع بسیار زیاد هستند : مردی که در اثر خوف از غریبه ها به ندرت از خانه بیرون می رفت، حالا، از راه صحبت برای مردم امرار معاش می کند. فروشنده ای که چون فکر می کرد برای فروش ساخته نشده استعفایش را نوشته بود، بعد از شش ماه در میان گروه یکصد نفری فروشندگان رتبه اول فروش را بدست آورد…

2 نظر در مورد «تصویر ذهنی چیست و چه نقشی در زندگی دارد؟»

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *